chicklit

Met een rood hoofd klauter ik van het trapje en triomfantelijk kijk ik de klant aan. “Kijkt u eens, mevrouw. Hier is het boek dat u zoekt”. Het boek in kwestie heb ik zojuist met gevaar voor eigen leven uit de hoogste kast in de winkel gevist. Het lag in een doos, helemaal onderin en achteraan en onder een dikke laag stof. ”Zal ik het voor u inpakken?” De mevrouw schudt haar hoofd. “Nee!”, zegt ze, “ik zie net dat de Boekenweek pas volgende week begint. Dus ik kom dan wel terug, want ik wil er natuurlijk wel een gratis boek bij”. Zonder een bedankje en met grote stappen loopt ze de winkel uit en laat mij sprakeloos achter. Mijn collega ziet mijn verbijsterde blik en lacht: “Dit gaat je eerste Boekenweek worden, toch? Zet je maar schrap. Het is echt wonderbaarlijk wat mensen verzinnen om een gratis boekje te krijgen”.

Nu weet ik ook wel dat het woordje ‘gratis’ het hart van de gemiddelde Nederlander een stuk sneller laat kloppen. Alles is beter als het gratis is, zelfs als je het niet nodig hebt. En ik kan er ook best over meepraten. Mijn vermogen tot helder nadenken en logisch redeneren is op slag verdwenen als ik iets kan krijgen zonder ervoor te hoeven betalen. Het pak dure hagelslag met een gratis stappenteller is altijd beter dan het goedkope pak hagelslag zonder gratis stappenteller. Ook al betwijfel ik of ik ooit de behoefte zal voelen mijn stappen te gaan tellen. En het vieze, bruine brood met het ‘Creatief met vezels’-receptenboekje heeft natuurlijk altijd voorrang op het zeer smakelijke doch voedzame maïsbrood waarbij dat boekje ontbreekt. Want zeg nou zelf, iedereen wil toch creatief zijn met vezels?

Maar pas als je zelf achter een kassa staat en de grillen van klanten lijdzaam moet ondergaan snap je pas echt wat het woordje ‘gratis’ met sommige mensen kan doen. ‘Gratis’ maakt mensen gek. ‘Gratis’ maakt dat mensen méér willen en méér eisen. Dat wordt me tijdens de Boekenweek een aantal keer flink duidelijk gemaakt. Die week krijg ik elke smoes die er bestaat te horen. Variërend van “Ik koop nu niks, maar ik ben echt, echt, écht jullie beste klant” tot “Mijn opa en oma zijn heel erg ontzettend, verschrikkelijk ziek, en het is hun grootste wens dat ze allebei een Boekenweekcadeau krijgen”. Een mevrouw vertelt me liefjes dat ze al-stu-blieft zeven Boekenweekgeschenken bij haar aankoop moet hebben. “Zeven?”, stamel ik. Ze knikt. Wanneer ik haar uitleg dat ik echt maar één geschenk per klant kan meegeven kijkt ze me verongelijkt aan. “Dan hoef ik het niet. Ik wil dan graag nu alles terugbrengen”. Ik kijk naar de stapel boeken die ik net zorgvuldig voor haar heb ingepakt en naar de lange rij mensen die nog staat te wachten. Met pijn in mijn hart geef ik de vrouw toch twee extra geschenken. De triomfantelijke ‘ik heb gewonnen’-blik in haar ogen achtervolgt me nog dagenlang…

Aan het eind van de week sta ik in de Albert Heijn mijn boodschappen af te rekenen. “Spaart u musicalzegels voor een gratis tweede kaartje?”, vraagt het kassameisje. Een stemmetje in mijn hoofd schreeuwt: “JAA! GRATIS! GEEEEF!” Maar ik weet mijn grijpgrage handen te bedwingen en schud mijn hoofd. “Nee, die hoef ik niet. Dankjewel”. Ik voel me licht en bevrijd en ik heb zin om iets geks te doen. “Hier”, zeg ik, en ik haal de stappenteller uit mijn tas, “die mogen jullie ook weer terug…”