• onze waardering

Recensie: De Verdenking RECENSIE

In 1953 brengt de belangrijkste Zwitserse schrijver van de 20e eeuw, Friedrich Dürrenmatt, Der verdacht uit. Het behelst het thrillerachtige verhaal over commissaris Bärlach. Anno 2017 wordt de vertaalde versie in Nederland uitgebracht: De verdenking. Dürrenmatt, schrijver van misdaadromans, laat met De verdenking zien waar hij goed in is. Hij maakt 'de literatuur zo licht dat ze op de weegschaal van de huidige literatuurkritiek niets meer weegt'. Beeldend, afstandelijk en tegelijkertijd betrokken. 'Zo krijgt de literatuur meer gewicht.'

De verdenking begint met een scenische weergave van de situatie waarin commissaris Bärlach verkeert. Hij is ongeneeslijk ziek en ligt in het ziekenhuis. Een foto in een tijdschrift over nazi's doet hem afschrikken: een van de artsen opereerde Joden zonder te verdoven. Bärlach, confronteert arts Samuel Hungertobel met de foto en is vastbesloten: hij zal de 'slager', de SS-kamparts, opsporen en veroordelen. Nog voor zijn dood. En Hungertobel zal hem daarbij helpen.

Vanaf de eerste bladzijde doet Dürrenmatt een beroep op het geheugen van de lezer. Talloze synoniemen voor Bärlach (de zieke, de oude, Hans, commissaris) en Hungertobel (Samuel, de arts) sieren de eerste pagina's en houden de lezer alert: met wie heb je te maken? Hoeveel personages zijn er werkelijk? Het schept een zekere mate van afstand tussen de lezer en het verhaal. Versterkend daarbij is het alwetende perspectief dat Dürrenmatt hanteert en ook de vele indirecte formuleringen maken het verhaal afstandelijk. Ze werken vertragend: 'Hij leek nu toch plotseling belangstelling voor de medische wetenschap te hebben, zei de arts verbaasd terwijl hij zijn pols voelde.' Dürrenmatts schrijfstijl is ingewikkeld, bevat veel lange zinnen, maar is tegelijkertijd heel beeldend. Het is een bijzondere combinatie die interesse en afkeer wekt.

Samuel Hungertobel herkent de arts van de foto. Het is Fritz Emmenberger, de leider van een vooraanstaande kliniek in Zürich. Bärlach schakelt al zijn contacten in om deze Fritz te vinden en hem in te rekenen. Hoe verder hij aftakelt en hoe dichter hij de dood nadert, hoe dichter hij bij de SS-kamparts lijkt te komen.

Lange tijd voelt het verhaal in De verdenking mager en soms wat duister, soms Frankensteinachtig, aan. Dürrenmatt vormt zijn op het oog simpele verhaal in een ingewikkelde constructie die ondanks alle vergelijkingen wel goed leesbaar blijft. Hier en daar zet hij bizarre verhaalwendingen in om de spanning te behouden. Zeer gedetailleerde passages – 'de vreeswekkende oude man, die nu de middagen doorbracht met het moeizaam volschrijven van een heel vel papier, die verder met de kantonnale bank en met een notaris telefoneerde, die als een afgodsbeeld zo ondoorgrondelijke zieke, bij wie de verpleegsters met steeds meer aarzeling naar binnen gingen en die met onwrikbare kalmte zijn draden spon als een reusachtige spin, onverstoorbaar de ene conclusie aan de andere reeg, kreeg tegen de avond, vlak nadat Hungertobel hem had meegedeeld dat hij op oudjaarsdag in Sonnenstein kon worden ontvangen, nog iemand op bezoek' – worden gecombineerd met meer algemene passages. Het stelt de lezer in staat adem te halen, de situatie te overzien en zich klaar te maken voor de filosofische gesprekken en gedachtegangen die het verhaal rijk is.

Tegen het einde van De verdenking neemt het verhaal duistere, thrillerachtige vormen aan. Bärlach nadert zijn noodlot en lijkt tot het einde te strijden. Voor de lezer blijft tot de laatste letters onduidelijk wie de geschiedenis gaat redden en wie de zaak om gerechtigheid wint. Dürrenmatt behaalt met zijn verhaal zijn doel: 'Een strijd op leven en dood, zeker. Een strijd tussen Faust en Mefisto. Een beslissende strijd, die is ontketend door de weddenschap tussen het goede, dat daarbij zijn onschuld verliest, en het kwade dat, geprovoceerd door de vraag 'waar gaat het om?' tot de uiterste consequentie wordt gedwongen: tot opstand tegen God.' De verdenking is geslaagd, ondanks de afstand die Dürrenmatt schept tussen lezer en personage. Het verhaal komt aan. En daar gaat het om. 

De verdenking

  • Onze waardering:

             
  • Members waardering:

    1  2  3  4  5 
    (0 stemmen)
  • Omschrijving:

    Een oude, ongeneeslijk zieke politiecommissaris jaagt vanuit zijn bed op een voormalige ss-kamparts. Hij komt in diens ziekenhuis terecht, en vanaf dat moment begint een bloedstollend gevecht van de gerechtigheid tegen het kwaad. Lange tijd is niet duidelijk wie er zal winnen.

    Friedrich Dürrenmatt (1921-1990) was Zwitserlands beroemdste schrijver van de twintigste eeuw. Behalve De verdenking geeft Athenaeum in 2017 ook De rechter en zijn beul uit. Dürrenmatt schreef het volgende over zijn drijfveer om misdaadromans te schrijven: ‘Hoe kun je als kunstenaar nog bestaan in een wereld waarin werkelijk alles cultuur is? […] Misschien kan dat het beste door misdaadromans te schrijven, daar kunst te scheppen waar niemand het verwacht. De literatuur moet zo licht worden dat ze op de weegschaal van de literatuurkritiek niets meer weegt. Alleen zo wordt ze weer belangrijk.'
     

Meer info

Nieuwste artikelen

  • Mijn Waarheid - Sandra J. Paul 

  • Dit is geen vrouwenboek - Corina Koolen

  • Het vleermuizenboek - Charlotte Milner

  • Maison Beige - Elke Lenders

  • Recensie: Rogue

Gerelateerde artikelen

  • Recensie: De rechter en zijn beul

  • Recensie: De belofte

  • Recensie: De val, Pech, Smithy

Zoek in artikelen