De kunstdief - Michael Finkel RECENSIE

Recensie: De kunstdief – Michael Finkel

Michael Finkel is geen onbekende in de literaire wereld. De Amerikaanse journalist en auteur staat bekend om zijn talent om waargebeurde verhalen te vertellen met de spanning van een roman. Eerder schreef hij het fel gesmaakte The Stranger in the Woods, waarin hij de lezer meenam naar de belevingswereld van een kluizenaar. In De Kunstdief richt hij zijn blik op Stéphane Breitwieser, een man die niet door hebzucht, maar door een bijna ziekelijke obsessie voor schoonheid een van de beruchtste kunstrovers van Europa werd.

Tussen 1995 en 2001 stal Breitwieser samen met zijn vriendin Anne-Catherine Kleinklaus honderden kunstwerken uit musea en kerken. Geen spectaculaire inbraken of gewelddadige confrontaties: hij wandelde binnen, koos een schilderij of een zilveren bokaal, en verdween ermee onder zijn jas. Het geraffineerde gemak waarmee dit gebeurde grenst aan het ongelooflijke. Maar achter die glans schuilt tragedie: nadat Breitwieser gearresteerd werd, vernietigde zijn moeder een groot deel van de buit. Kunst van onschatbare waarde ging voorgoed verloren.

Finkels kracht ligt in zijn vertelstijl. Hij schrijft helder en ritmisch, vaak zo beeldend dat je de gangen van de musea bijna ruikt en de nervositeit van de diefstallen voelt. Hij wisselt de reconstructies af met psychologische schetsen en kunsthistorische details. Hierdoor leest De Kunstdief als een thriller die tegelijk een essay over schoonheid en verlangen wil zijn. Toch sluipen hier de eerste barsten in het boek. Finkel schetst Breitwieser als een fascinerende, maar tegelijkertijd ongrijpbare figuur. We zien zijn obsessie, zijn intelligentie, zijn arrogantie. Maar wie hij werkelijk is, blijft in de schaduw. Finkel probeert door te dringen tot de kern van zijn drijfveren, maar komt zelden verder dan herhalende observaties: de dief die liefheeft, de dief die bewondert, de dief die niet kan bezitten zonder te vernietigen. Na verloop van tijd krijgt de lezer het gevoel dat het verhaal steeds opnieuw hetzelfde patroon doorloopt: museum, diefstal, spanning, ontsnapping. De variatie is gering, waardoor de spanningsboog op bepaalde momenten inzakt. Een ander gemis is de stem van de bijfiguren. Anne-Catherine, de stille medeplichtige, blijft op afstand. De moeder, die de kunst vernietigt, verschijnt kort en verdwijnt weer, terwijl haar rol dramatisch en symbolisch immens is. Hierdoor blijft het verhaal soms vlak, alsof het grote menselijke drama dat achter deze roof schuilgaat, niet helemaal tot leven komt.

Ondanks deze tekortkomingen weet Finkel de lezer toch te raken. Zijn thema’s zijn universeel: wat doet kunst met ons? Waarom willen we schoonheid niet alleen zien, maar ook bezitten, controleren, koesteren – desnoods kapotmaken? De tragiek van Breitwieser is dat zijn liefde voor kunst niet redde, maar vernietigde. Het boek kan gerust een spiegel genoemd worden van onze eigen omgang met kunst, verlangen en vergankelijkheid. De Kunstdief is geen perfect boek. Het is meeslepend, vlot geschreven en thematisch rijk, maar soms repetitief en psychologisch te oppervlakkig. Het blijft hangen in de fascinatie voor een merkwaardige man, zonder hem werkelijk te doorgronden. Finkel heeft ook teveel leentjebuur gespeeld bij de reeds bestaande werken en spit niet alles uit. Toch is het een werk dat vragen stelt die lang na het lezen blijven nazinderen – en dat is misschien wel zijn grootste verdienste.

Recensie: De kunstdief – Michael Finkel