Jonathan Strange & Mr Norrell - Susanna Clarke

Recensie: Jonathan Strange & Mr Norrell - Susanna Clarke

Susanna Clarke (1959) is een tovenaar! Dat kan niet anders. Hoe zou zij anders zulke mooie, betoverde werelden kunnen schetsen? In een betoverende stijl! Met 925 bladzijden waarvan je je niet kunt losrukken. Niet alleen tovert zij met haar bijzondere personages, maar ook de lezers van Jonathan Strange & Mr Norrell worden door haar betoverd! Het is bijna niet mogelijk uit de wereld van dit boek te stappen.

Susanna Clarke, een Britse fantasy-schrijfster, won met haar debuutroman Jonathan Strange & Mr. Norrell in 2005 de Hugo Award, de World Fantasy Award en nog meer prijzen. In 2021 kreeg haar boek Piranesi de Women’s Prize for Fiction.

Liefhebbers van het genre fantasy en van dikke boeken zullen blij verrast zijn met de nieuwe uitgave van Jonathan Strange & Mr Norrell in 2025. De vertaling was in handen van Susan Swaan, Xavier Bot en Sandra van de Ven.

Het blauwzwarte omslag, met hier en daar een spikkeltje zilverkleur en glimmend oplichtende stukjes zwart, heeft prominent in het midden een antieke, zilver-glimmende spiegel. Spiegels spelen een zeer belangrijke rol in het boek. De binnenkant van de cover laat aan de frontzijde het portret van Strange zien, aan de achterkant dat van Norrell. Verspreid in het boek zien we kleine illustraties, altijd in duistere tinten, van vreemde magische omstandigheden.

Jonathan Strange & Mr Norrell speelt in het vroeg 19e-eeuwse Engeland tijdens de Napoleontische oorlogen. Boven elk hoofdstuk staat naast titelaanduiding ook een tijdsaanduiding, lopend vanaf het najaar van 1806 tot en met lente 1817. Behalve deze data zijn plaatsen van belang, onder andere Yorkshire, Londen, Venetië en natuurlijk de wereld ‘achter de regen’, of die van de Oneindige Nacht. Maar waar we ons ook bevinden, het is steevast duister, koud, regenachtig; diezelfde sfeer die ook opgeroepen wordt door de eerder genoemde kleine illustraties in grijs-/zwart-tinten met schimmige afbeeldingen.

De herinvoering van de magie in Engeland zet van alles in werking. Mr Norrell die zijn bibliotheek niet uitkwam, laat zich verleiden om naar Londen te gaan. De tovenaar is een nukkige oude man en heeft een ongegronde hekel aan andere tovenaars. Zo’n honderd bladzijden verder komt de tweede hoofdpersoon erbij: Jonathan Strange, die het tegenovergestelde is van Norrell, charmant, vriendelijk en getrouwd. Intussen hoeft de lezer zich niet te vervelen, want een heel scala aan eigenaardige personages komt voorbij die allemaal hun rol of rolletje in het verhaal zullen gaan spelen. Soms duizelt het je als lezer en vraag je je af waar je eerder over dat personage gelezen hebt. Opvallend is de griezelige man met de groene jas en het zilverwitte pluishaar. Die speelt een steeds gevaarlijker spel met de mensen. Hij duikt bij diverse personen ongevraagd op, valt hen lastig met zijn tovenarij en dwingt hen in twee werelden te leven: overdag in de bovenwereld bij de mensen en ‘s nachts in zijn wereld, waar die dan ook moge zijn. Als deze beklagenswaardige personen, doodmoe, hun verhaal willen doen hoe zij hierdoor gekweld worden, legt hij ze totaal andere woorden in de mond dan die ze willen uitspreken.

Weersomstandigheden, straten, huizen, interieurs en personen worden zeer uitgebreid beschreven. De beschrijving van een interieur vraagt soms bijna een halve bladzijde! Het is net alsof je zelf zo'n ruimte betreedt. De gedetailleerdheid, waarmee beschreven wordt zorgt ervoor dat je bijvoorbeeld een personage heel levendig voor je neus afgebeeld ziet staan. Het kan natuurlijk zijn dat dergelijke zeer uitgebreide beschrijvingen sommige lezers doen afhaken. Dat is jammer want juist hierdoor wordt die typische Engelse en magische sfeer opgeroepen. Vaak voelt die sfeer donker, duister en mysterieus aan.

In Jonathan Strange & Mr Norrell lezen we de meest fantastische magische praktijken. Het is ondoenlijk om van al de magie verslag te doen. Bijna net zo magisch zijn de uitgebreide, wetenschappelijk aandoende noten onder de tekst. Heel indrukwekkend! Je komt in de verleiding zelf wat onderzoek te doen naar die noten.

En wie denkt dat er in dit duistere boek met zijn verschrikkelijke magische praktijken niets te lachen valt, heeft het mis. Er zitten talloze hilarische scènes in het verhaal, veel situaties zijn erg komisch! En de personages maken geestige opmerkingen.

Wanneer je je eenmaal overgeleverd hebt aan Susanna Clarke, is het zeer moeilijk dit lijvige boek weg te leggen. Niet eerder heft zij de betovering die ze over je heeft uitgesproken, op dan nadat je de laatste regel op blz 925 gelezen hebt.