Cleopatra - Saara El-Arifi RECENSIE

Recensie: Cleopatra - Saara El-Arifi

Cleopatra, de legendarische koningin van Egypte, krijgt de kans om via Saara El-Arifi haar eigen verhaal te vertellen aan de lezer. Het is een meeslepend verhaal met hoge pieken en diepe dalen, en een onafwendbaar einde dat je toch een beetje gebroken achterlaat.

Het begint allemaal als ze achttien jaar oud is, en haar vader, de farao, sterft. Cleopatra neemt de kroon over van haar vader om samen met haar jongere broer Theos te regeren. Maar Cleopatra blijkt niet vanaf het begin de harde koningin die we kennen uit de verhalen. Ze wil het goed doen voor haar land en haar volk, maar ze krijgt te maken met verraad en dat zorgt vanaf de start van haar regeerperiode voor moeilijkheden. Gelukkig is er genoeg liefde als tegenwicht voor de bittere pillen die ze te slikken krijgt. 

Saraa El-Arifi heeft een eigen versie van Cleopatra tot leven gebracht. Ze heeft de kern van de geschiedenis bewaard, met een bewust gebruik van data als oriëntatiepunten. Iets wat zeker een goede zet is, want zo behoudt ze de geloofwaardigheid in haar vertelling. El-Arifi plaatst de gedachten en gevoelens van de koningin centraal, met daaromheen het politieke getouwtrek. Door het te vereenvoudigen en te romantiseren bouwt de auteur een goed verteerbaar verhaal op met veel emotionele binding. 

Alles wordt vanuit het perspectief van Cleopatra verteld, in een ik-vorm geschreven. Het bijzondere daaraan is dat El-Arifi voor een alwetende verteller heeft gekozen die tegen de lezer praat. De toon, en het perspectief, zijn wel zo dominant dat je er aan de start van Cleopatra even aan moet wennen. Het zijn  met name de talrijke verwijzingen naar het feit dat Cleopatra weet dat je als lezer in het 'nu' leeft en dat er talrijke verhalen over haar verteld zijn, door de eeuwen heen, die je soms een beetje van je stuk brengen.

Cleopatra vertelt haar verhaal in chronologische volgorde, maar af en toe 'verklapt' ze al iets wat pas enkele jaren later gebeurt. Ze hint ook regelmatig naar het einde, iets wat niet als een verrassing komt natuurlijk, maar wat toch zeker een bepaald onheil met zich meebrengt. Deze sfeerbepaling zorgt ervoor dat Cleopatra geen luchtig boek is, ook al is het makkelijk leesbaar.

Het is niet zo dat er geen luchtige momenten zijn, want die zijn er genoeg, maar vaak zijn ook die ogenblikken gekleurd door een sprankel wreedheid of verraad. Dit is niet eenvoudig om uit te leggen, en waarschijnlijk heeft de tijdsgeest er ook veel mee te maken. Bepaalde zaken die toen als normaal werden beschouwd, zijn dat nu gewoonweg niet meer. El-Arifi levert daarin magistraal werk af, want ze brengt de lezer echt terug naar het oude Egypte. Ze overlaadt je met een rijkelijke sfeer. Die creëert ze door beeldende beschrijvingen van de omgeving en kleding, en ze weet daarnaast heel sterk de cultuur weer te geven. Eten en drinken zijn daar een onderdeel van, maar de meeste aandacht gaat naar de verering van de goden en hoe diezelfde goden de lijn van de farao's hebben gezegend met gaven. 

Of je nu wel of niet al veel weet over Cleopatra voor je start met lezen, het boek prikkelt je om meer op te zoeken over het leven van de legendarische koningin. Er wordt gesproken over teksten en andere vormen van kunst, waarin Cleopatra centraal staat, en het is zeker de moeite waard om die op te zoeken. Het toont ook aan dat El-Arifi bij het schrijven van Cleopatra niet over één nacht ijs is gegaan, en er bewust voor gekozen heeft om veel van haar research te laten terugkomen in het verhaal.

Het is mooi om te zien dat het personage Cleopatra zich in dit boek ontpopt tot een personage van vlees en bloed, met mateloos veel zelfreflectie, maar ook met een kritische stem en veel zelfvertrouwen. Daarmee geeft Saraa El-Arifi een stem aan de vrouw in zijn geheel en probeert ze de vrouwonvriendelijkheid die eventueel heeft meegespeeld in de geschiedvertelling (rondom Cleopatra) te counteren. Slaat de weegschaal nu door naar de andere kant, en wordt Cleopatra beter afgeschilderd dan ze was? Who cares? In dit verhaal is ze mooi, slim, sluw en meelevend. 

Allemaal prachtige kenmerken voor een vrouw die zowel Julius Caesar als Marcus Antonius aan zich wist te verbinden. Een vrouw van wie je je kan voorstellen dat ze als een godin vereerd werd, maar die ook veel jaloezie opwekte. Een vrouw die haar land op de eerste plaats stelt, want zij is Egypte. 

"Wat toen begon, was het laatste lied van mijn hart. 'Laat me meer van Egypte zien. Laat me langs haar haarlokken en haar nek glijden,' smeekte Antonius."

Cleopatra is absoluut een roman die alles heeft om een lezer omver te blazen, met een heel aantrekkelijk hoofdpersonage dat voor veel vrouwen herkenbaar zal zijn en een snuifje magie dat de sfeer boven die van een doodgewone roman uit tilt. 

Recensie: Cleopatra - Saara El-Arifi