Vertrek(punt) - Julian Barnes RECENSIE

Recensie: Vertrek(punt) - Julian Barnes

"Ikzelf ben nu achtenzeventig, en dit zal hoe dan ook mijn laatste boek worden - mijn officiële vertrek, mijn laatste gesprek met je. Dat ik mijn allerlaatste boek in mijn eigen tempo afmaak en daarna stilval, heeft in elk geval één voordeel: het betekent dat ik niet (...) halverwege het schrijven word afgekapt." 

Julian Barnes (1946), schrijver van talloze romans, waaronder de bestseller Alsof het voorbij is dat bekroond werd met de Man Booker Prize, stopt met schrijven vanwege zijn  leeftijd. Dat die van invloed is op de kwaliteit van zijn schrijven, is beslist niet het geval. Integendeel, Vertrek(punt) is weer een puntgaaf boek dat heel knap in elkaar zit en laat zien dat zijn leeftijd ten spijt, zijn brein nog jong is.  Jelle Noorman zorgde voor een mooie vertaling van Departure(s)  naar het Nederlands.

Niemand zal beweren dat Julian Barnes een zeer toegankelijke schrijfstijl heeft. Zijn manier van schrijven vereist dat je je aandacht erbij houdt. Dat geldt eens te meer voor Vertrek(punt). De verteller (die, mogen we aannemen, samenvalt met de schrijver Julian Barnes) corrigeert zichzelf, valt zichzelf in de rede, voegt opmerkingen toe of richt zich rechtstreeks tot de lezer. Dit gebeurt zeer regelmatig, waardoor de lezer het gevoel krijgt dat hij zich in dezelfde ruimte bevindt als de schrijver en toehoorder is terwijl Julian Barnes het hoogste woord heeft. Want dat heeft Barnes, hij is goed op dreef in dit boek, zelfs zó dat de lezer grote moeite moet doen om hem te volgen. Hij lijkt van de hak op de tak te springen, maar dat is schijn. Hij heeft wel degelijk de regie strak in handen in dit boek dat zijn laatste zal zijn, aldus de schrijver. Maar kunnen we hem vertrouwen? Waarom staat 'punt' in Vertrek(punt)  tussen haakjes? Of voor het Engels: waarom meer 'departures'? Van wie? 

En als dit boek werkelijk het laatste zal zijn van deze auteur, heeft hij daarom nog een keer alles uit de kast gehaald om met dit boek een punt te maken, om te laten zien dat hij van alle markten thuis is?  Vertrek(punt) laat zich moeilijk vangen onder een noemer; het is essayistisch, autobiografisch, verhalend, terwijl de schrijver en passant laat zien hoe goed hij op de hoogte is van het werk van zijn collega-schrijvers. Met gemak schudt hij de citaten uit zijn mouw.

De lezer die niets vermoedend begint in Vertrek(punt) zal even moeten slikken:  hij krijgt een bijna wetenschappelijke verhandeling over het geheugen en de herinnering naar aanleiding van de madeleines (koekjes) van Marcel Proust over zich uitgestort. Herinnering zal als een rode draad door het boek heen lopen. Verder wordt de lezer getrakteerd op het (liefdes)verhaal van Julians vrienden Stephen en Jean. Een verhaal in twee delen, met een periode van veertig jaar ertussen. Hoewel Barnes beweert dat hij zijn vrienden gezworen heeft hun verhaal nooit op te schrijven, lezen we het hier toch. Liegt Barnes over zijn eed? Of is alles puur fictie? 

In Vertrek(punt) vertelt Barnes ons over zijn ziekte, over het waarom van op tijd willen stoppen met  schrijven, over zijn grote kleine vriend Jimmy Jack Russell, over zijn doofheid aan een kant, over ziekte en aftakeling in het algemeen.

Waar hij het ook over heeft, alles wordt bekeken van de luchtige kant, nergens is het zwaar of deprimerend. Barnes mag dan niet meer zo piepjong zijn, zijn gevoel voor humor is nog springlevend!

Alsof alles dan nu voorbij is, neemt Barnes in de laatste bladzijden op zowel mooie als humoristische wijze afscheid van de lezer. Zou Vertrek(punt) dan echt zijn laatste boek zijn?

Recensie: Vertrek(punt) - Julian Barnes