Burgemeester in oorlogstijd - Hans Anker RECENSIE

Recensie: Burgemeester in oorlogstijd - Hans Anker

Burgemeester in oorlogstijd: langdurige, onbevredigende rechtspleging

Hans Anker (1964) hoorde op de zilveren bruiloft van zijn ouders een oom met een pop ludiek doen over  burgemeester Kleppe van Sint Philipsland in de Tweede Wereldoorlog. Er gaan 32 jaren overheen voordat de latente nieuwsgierigheid een boost krijgt als zijn zus op de zolder van zijn dan al overleden ouders een enveloppe vindt met geheim gebleven stukken: als klapstuk een schrijven aan de Commissaris van de Koning, ondertekend door zijn vader, adjunct commissies op de secretarie van genoemde gemeente.

Daarin uit hij namens het personeel zijn bevindingen met het handelen van de burgemeester die anti-Nederlands zou zijn geweest met een grote voorkomendheid richting de bezetter, als gevolg van een ziekelijke angst. Reden voor een grondig onderzoek dat in geuren en kleuren te boek is gesteld.

Ongenuanceerd

Anker, politicoloog, die eerder al naam maakte als adviseur van Bill Clinton, Wim Kok en Jens Stoltenberg, duikt er in met alle accuratesse en vaardigheden die hem eigen zijn.

Na een uiteenzetting van de houding van Kleppe in oorlogstijd, gelardeerd met vele voorbeelden die neigen naar een ‘verkeerde’ Nederlander in oorlogstijd, komt het accent te liggen op de beoordeling ervan, die vele jaren in beslag neemt. Een verhaal dat raakt aan een geheel van processen waarbij tal van commissies en bestuurlijke organen die zich er over buigen, alleen het zwart van fout en het wit van goed in hun gedachten hebben. Voor de grijstinten is geen plaats.

Neutraal

Anker ziet het terecht als zijn taak om de lezer van zoveel mogelijk informatie te voorzien, zonder er een oordeel aan te verbinden. Hanton Klepp knijpt ‘m als een dief in het nauw voor de Duitsers die hem opdrachten geven, voert die moeiteloos uit. Zo wordt een hele woonwijk gesloopt, raken mensen hun bezit kwijt en heeft hij geen ruggengraat wanneer aan hem toevertrouwden in levensgevaar komen en hij dat mogelijk met een tegenactie kan voorkomen.

De auteur informeert over de achtergronden met een kabinet dat weinig courage toont, een koningin die het beste met haar landgenoten én met zichzelf voor heeft.

Dochter Ria Kleppe speelt een belangrijke rol door te bevestigen wat Anker zelf uit de derde hand heeft gehoord. Ze draait er niet om heen wat de feiten betreft. Haar vader heeft ook zijn goede kanten, maar daarin speelt willekeur een grote rol. Als het hem te heet onder de voeten wordt duikt hij onder.

Dorps

Prachtige sfeertekeningen over het dorpsleven en de religie die in de oorlogstijd van gewicht is. Kleppe raakt op het onderduikadres zwaar gewond aan beide benen. Hij komt uiteindelijk als een gebroken man op Sint Philipsland terug; gebroken, maar er van overtuigd dat ie zo zijn werk weer kan oppakken.

Hij vervreemdt zich van goede vrienden, krijgt de steun van dorpsgenoten die van hem mochten profiteren.

Het zuiveringsproces is nooit zo volgbaar en detail uitgelegd als door deze schrijver.

Een uitstekende weergave van bijzondere rechtsplegingen (valt onder Justitie) en ambtelijke zuivering (ressorteert onder Binnenlandse Zaken).

Het worden van 1946 tot in 1952 jaren waarin de voors en tegens van Kleppe’s handelwijze zich ophopen.

Twijfel

Verantwoordelijke instanties weten zich er geen raad mee, schuiven een oordeel voor zich uit.

Dat kun je koningin Wilhelmina niet verwijten. Die noemt de leden van het kabinet een stel slapjanussen, moet aan de pervertine om zich staande te houden maar krijgt niet de kans om een dominante positie af te dwingen.

Burgemeester in oorlogstijd beschrijft de worsteling van de hoofdpersonen. De strijd in de naoorlogse tribunalen is er één die beklijft.

Kleppe laat niets na om terug te keren op het pluche. Hij spiegelt zich aan degenen die er goed mee weg komen.

Het hele proces van zuivering kost Nederland 300.000 euro en dat is omgerekend 4,2 miljard.

De uitspraak die Kleppe zou hebben gedaan over liever de helft van de bevolking naar kamp Vught dan zijn persoon, komt hem zwaar te staan. Degenen die dat tegenspreken zijn in de minderheid.

Uitspraak

 De helft van de burgemeesters in Zeeland blijkt van onbesproken gedrag, en een kwart komt er van af met een berisping en het resterende deel wordt uit het ambt gezet. Oneervol, zoals het uiteindelijk ook voor Kleppe uitpakt.

Een heftige periode in de Nederlandse geschiedenis, met een vervolg in de weinig verheffende strijd om het behoud van Nederlands Indië, waarbij met het verstrijken van de jaren de blos op de wangen van de vaderlandse betrokkenen diep rood kleurt.

Anker laat ons niet achter met de vraag wat er van betrokkenen terecht gekomen is. Voegt er een literatuuroverzicht en een reeks interessante noten aan toe die de kijk op de periode diepgang verlenen.

De verleiding is groot om er een parallel in te zien met datgene wat op dit moment in de wereld speelt.

Recensie: Burgemeester in oorlogstijd - Hans Anker