Feniks – Jacky Kuiper RECENSIE

Recensie: Feniks – Jacky Kuiper

Eva’s vader houdt er tijdens haar jeugd allerlei schimmige zaakjes op na, wat maakt dat hij vaker wel dan niet in de gevangenis zit. Haar moeder is labiel, waardoor haar van oorsprong Spaanse oma (‘abuela’) haar ijkpunt wordt. Als Eva ouder wordt, probeert ze zich los te maken van alles wat thuis de sfeer bepaalde. Maar wat kun je wel loslaten en wat blijft altijd met je meegaan?

Bijna tien jaar deed Jacky Kuiper over het schrijven van haar debuut Feniks. Schrijven, herschrijven… De versie die uiteindelijk gepubliceerd is, is de vijfde versie. ‘Een erg lang en onzeker proces,’ noemt ze het zelf. Het eindresultaat mag er zijn. Al moet je geen klassiek verteld verhaal met een begin, midden en keurig afgerond slot verwachten. Feniks vertelt in sprongen en fragmenten over het volwassen worden van hoofdpersoon Eva.

‘Rauw en intens’ staat er op de omslag van het boek, en dat is zeker wat Feniks kenmerkt. Eva groeit niet op in een gezin met een vader met een kantoorbaan en een moeder die haar na school opwacht met een kopje thee. Haar vader kent de gevangenis van binnenuit en vindt het geen probleem een kind mee te nemen naar een louche afspraak. Het eerste hoofdstuk is wat dat betreft tekenend: Kuiper beschrijft de woede die de vader naar zijn dochter uit, tot en met de bedreiging dat hij haar kop eraf zal schieten. Eva laat hem weten: ‘Is goed. Dijk bij de haven. 19.00 uur.’ Als hij vervolgens niet komt opdagen, reageert ze: ‘Ik was er. Jij niet. Verrassing.’

Dat vader een enorme impact heeft op zijn gezin, maakt Kuiper pijnlijk duidelijk. Weinig wordt expliciet benoemd, maar onder de oppervlakte van de korte, krachtige hoofdstukken broeit het. Dat vader zijn dochters smeekt om hun moeder te bewegen hem op te zoeken in de gevangenis, wat zij weigert, spreekt boekdelen over hoe het er thuis aan toe ging. Kuiper kruipt onder je huid met de beschrijvingen van de automutilatie van Eva. ‘Rauw’  is hier zeker van toepassing. En ook over bijvoorbeeld Eva’s eerste menstruatie is ze zeer expliciet. TMI voor degenen met een zwakkere maag.

Tegelijkertijd zijn de emoties in Feniks even intens en vaak ongemakkelijk. Zelfs een korte kennismaking tussen Eva’s nieuwe vriend en haar ouders is diep ongemakkelijk. Eva’s eenzaamheid is voelbaar, zelfs op de momenten dat ze omringd wordt door familie. ‘La seria word ik genoemd, de serieuze. Ik ben nooit blij, nooit vrolijk. (…) Inmiddels is me duidelijk dat mijn plaats binnen de familie die is van af en toe eens vragen hoe het ermee gaat.’ Kuiper vertelt het nonchalant, waardoor eigenlijk pas in tweede instantie binnenkomt hoe pijnlijk dit is voor een jong meisje/opgroeiende vrouw.

Toch is Feniks een hoopvol boek. Eva mag dan uit een moeilijk situatie komen en dat heeft zeker gevolgen voor haar verdere leven, ze laat zich er niet door weerhouden te groeien als mens, de wereld te ontdekken en zelf moeder te worden. De schrijfstijl van Kuiper is toegankelijk, wat staccato en soms bijna poëtisch. Je hopt door het verhaal en moet daardoor soms wat puzzelen, maar de vertelling fascineert. Feniks lees je in één ruk uit.

Recensie: Feniks – Jacky Kuiper